تو نمىدانى آن گردنه چيست ؟ آزاد كردن برده است ، يا اطعام كردن در روز گرسنگى ، يتيمى از خويشاوندان يا مستمندى به خاك افتاده را » . « 1 » خداوند سه عضو مهم براى شناخت و معرفت را نام برده ، و سپس به نعمت باطنى و وجدان و فطرات اشاره كرده كه به سبب آن از درون جان ، خوبيها و بديها را درك مىكنيم ، و وجدان انسان گواه است كه : « هديناه النجدين » . از اين گردنه انسان با اين وسائل نگذشت ، چه ميدانى منظور از گردنه « صعف العبور » چيست فكّ رقبه و آزاد ساختن گردنها از طوقهاست اين هدف انبياء ( عليهم السلام ) و اولياء الهى بوده است ، رهائى از اين اسارتها و گردنه‌ها در دنيا ، رهائى از گردنه آخرت را به دنبال دارد . در حديثى از پيامبر گرامى ( صلى الله عليه وآله ) آمده : « انَّ امامَكم عَقَبَة كَؤداً لا يَجوزها المُثَقَّلُون و انَا اريدُ انْ اخَفَّفَ عنكم تلك العَقَبَة » : « پيش روى شما گردنه صعب العبورى است كه افراد سنگين بار از آن نمىگذرند ، و من مىخواهم بار شما را براى عبور از اين گردنه سبك كنم » . « 2 » آيا اين فكّ رقبه در آيه فقط اشاره به بردگى است ؟ ظاهر آيه چنان كه مفسّرين گفته‌اند ، چنين است و جا دارد بگويم ، چقدر بر ضد اسلام فرياد زدند كه بردگى و برده‌دارى را تجويز كرده ، و پيامبر ( صلى الله عليه وآله ) بردگى را نفى نكرده است ، چقدر بىاطلاعى است اگر كسى كلمات پيامبر ( صلى الله عليه وآله ) را در ترغيب به آزادى برده‌ها ننگرد ، و چقدر بىشرمى است كه بنگرد و ساكت باشد ، و يا انكار كند ، كلمات پيامبر ( صلى الله عليه وآله ) و ائمه ( عليهم السلام ) مملوّ از امر به آزاد كردن برده است ، حتى اسلام براى كفارات ، آزادى برده را به عنوان كفاره ذكر كرده است و كسى كه در تاريخ تتبع كند ، بر او پوشيده نمىماند كه پيامبر ( صلى الله عليه وآله ) از هر فرصتى براى برده‌زدائى و آزادى انسانها استفاده مىكرد كه او براى اين مبعوث شده بود .

--> ( 1 ) . سوره البلد ، آيه 8 تا 16 . ( 2 ) . مجمع البيان و تفسير نمونه در ذيل اين آيات آورده‌اند . .